Eğitsel dijital oyun geliştirirken dikkat edilmesi gerekenler
Eğitsel bir dijital oyun geliştirmeye karar verdiyseniz muhtemelen aklınızda çok güzel bir fikir var. Çocukların çok sevdiği bir oyun türü, renkli karakterler, belki birkaç bölüm ve bölümlerin arasına yerleştirilmiş sorular. Ancak sahada gördüğüm en yaygın hata tam olarak bu: oyunu ve öğrenmeyi birbirinden ayrı iki parça gibi düşünmek. Bu yazıda eğitsel oyun geliştirirken dikkat etmeniz gereken noktaları, kendi geliştirdiğimiz oyunlarda ve öğretmenlerle yaptığımız eğitimlerde karşılaştığımız problemler üzerinden anlatmaya çalışacağım.
Eğitsel oyun geliştirmeye oyun fikrinden değil, öğrenme hedefinden başlamalısınız. “Öğrenci bu oyunu oynadıktan sonra neyi yapabilecek?” sorusuna net bir cevabınız yoksa oyun ne kadar eğlenceli olursa olsun eğitsel değeri tartışmalı olacaktır.
Tokat’ta bilişim teknolojileri öğretmenleriyle birlikte üçüncü sınıf öğrencileri için bir sanal gerçeklik oyunu geliştirirken ilk günümüzü neredeyse tamamen bu soruya ayırdık. Hedefimiz öğrencilerin tek ve çift doğal sayıları ayırt edebilmesiydi. Hedef bu kadar net olunca oyunun mekaniği de kendiliğinden şekillenmeye başladı. Öğrenci sayıları doğru gruplara ayırdıkça ilerliyor, hata yaptığında neden hata yaptığını görebiliyordu.
Hedefinizi yazarken ölçülebilir fiiller kullanın. “Kesirleri anlar” yerine “verilen iki kesri karşılaştırır” gibi bir ifade, hem oyun mekaniğini tasarlamanızı hem de oyunun işe yarayıp yaramadığını test etmenizi kolaylaştırır.
Öğrenme oyunun içinde olmalı
Birçok eğitsel oyunda şu yapıyla karşılaşırsınız: Öğrenci bir süre koşuyor, zıplıyor, engelleri aşıyor, sonra ekrana bir soru geliyor. Soruyu doğru cevaplarsa oyuna devam ediyor. Bu yapı oyunu bir ödül, soruyu ise bir engel haline getiriyor. Öğrenci kısa sürede soruları bir an önce geçilmesi gereken bir duvar olarak görmeye başlıyor.
Bunun yerine öğrenilecek bilgiyi oyunun temel mekaniğinin içine yerleştirmeye çalışın. Bir sayı doğrusunda ilerleyen bir karakter düşünün. Karakterin nereye zıplayacağına öğrenci toplama ve çıkarma yaparak karar veriyorsa, oyunu oynamak ile matematik yapmak aynı şey haline gelir. İyi bir eğitsel oyunda öğrenci “şimdi ders kısmı geldi” diye düşünmez.
Oyun geliştirirken görsel ve işitsel zenginliğe kapılmak çok kolay. Hareketli arka planlar, sürekli çalan müzik, ekranın her köşesinde bir gösterge… Ancak öğrencinin çalışan belleği sınırlı. Ekrandaki her gereksiz öğe, öğrenilmesi gereken bilgiden bir parça dikkat çalıyor.
Çoklu ortam öğrenmesi üzerine yapılan çalışmalar bize gereksiz öğelerin ayıklanmasının, ilgili metin ile görselin birbirine yakın konumlandırılmasının ve aynı bilginin hem yazılı hem sesli olarak aynı anda verilmemesinin öğrenmeyi desteklediğini gösteriyor. Oyun arayüzünü tasarlarken de bu ilkeleri aklınızda tutun. Özellikle küçük yaş grupları için “az ama net” yaklaşımı her zaman daha iyi sonuç verir.
Puan, yıldız ve rozetler oyunun vazgeçilmez parçaları gibi görünse de öğrenme açısından asıl önemli olan geri bildirimdir. Öğrenci yanlış bir hamle yaptığında yalnızca “Yanlış!” uyarısı görüyorsa bir şey öğrenmez. Neden yanlış olduğunu, doğrusunun ne olabileceğini sezdiren bir geri bildirim ise hatayı bir öğrenme fırsatına dönüştürür.
Geri bildirimi olabildiğince anında verin ve mümkünse oyun dünyasının içinde gösterin. Bir köprüyü yanlış ölçülerle kuran öğrencinin köprüsünün çökmesi, ekranda beliren kırmızı bir çarpıdan çok daha akılda kalıcıdır.
Çok kolay bir oyun sıkar, çok zor bir oyun ise öğrenciyi vazgeçirir. Oyunun zorluğunu öğrencinin performansına göre ayarlayabilmek bu yüzden çok önemli. İlk bölümleri oyunun kurallarını öğreten, neredeyse hata yapılamayacak bölümler olarak tasarlayın. Sonraki bölümlerde zorluğu kademeli olarak artırın. Bir öğrenci aynı yerde defalarca takılıyorsa ona ipucu verecek bir mekanizma düşünün.
Burada sınıftaki çeşitliliği de unutmamak gerekiyor. Aynı sınıfta okuma hızı, motor becerileri ve dijital oyun deneyimi birbirinden çok farklı öğrenciler var. Süre baskısı olan bölümler bazı öğrenciler için heyecan verici olsa da bazıları için yalnızca kaygı kaynağı olabilir.
Geliştirme ortamınızı ve hedef cihazınızı belirlerken okulların gerçek koşullarını göz önünde bulundurun. Son model bir bilgisayarda akıcı çalışan oyun, okuldaki eski tabletlerde açılmayabilir. Keşfet Kurtul’u geliştirirken minimum sistem gereksinimlerini en baştan belirlememizin sebebi buydu. Oyunun sınıfta kullanılabilmesi, kâğıt üzerinde ne kadar iyi tasarlandığından daha belirleyici bir ölçüt.
İnternet bağlantısı gerektirip gerektirmediği, kaç dakikada kurulabildiği, öğretmenin oyunu derste nasıl yöneteceği gibi sorular da teknik kararların bir parçası. Bir ders saatinin ilk 15 dakikası oyunu açmakla geçiyorsa öğretmen o oyunu ikinci kez kullanmayacaktır.
Öğretmeni sürecin dışında bırakmayın
Eğitsel oyunlar öğretmenin yerine geçmek için değil, öğretmenin elindeki araçları zenginleştirmek için var. Bu yüzden öğretmenin oyunu nasıl kullanacağını da tasarlamanız gerekiyor. Oyunun hangi kazanımla ilişkili olduğunu, ne kadar sürdüğünü, oyun öncesinde ve sonrasında sınıfta neler yapılabileceğini anlatan kısa bir öğretmen kılavuzu çoğu zaman oyunun kendisi kadar değerlidir.
Mümkünse öğretmene öğrencilerin oyundaki ilerlemesini görebileceği basit bir rapor sunun. Hangi öğrencinin hangi bölümde zorlandığını bilmek, öğretmenin dersi planlamasına doğrudan katkı sağlar.
Oyununuzu gerçek öğrencilerle test etmeden tamamlandı saymayın. Pilot uygulamalarda sık sık şunu görürsünüz: Sizin için son derece açık olan bir buton öğrencilerin hiçbirinin dikkatini çekmez, beş dakikada biter diye düşündüğünüz bölüm yirmi dakika sürer. Öğrencileri oynarken gözlemleyin, nerede durakladıklarını, nerede sıkıldıklarını not alın. Oyunun ardından öğrenme hedefinize ulaşılıp ulaşılmadığını kısa bir etkinlikle mutlaka kontrol edin.
Bu döngüyü birkaç kez tekrarlamaktan çekinmeyin. Eğitsel oyun geliştirmek tek seferde biten bir iş değil. Her pilot uygulama, oyunu hem daha eğlenceli hem de daha öğretici hale getirmek için bir fırsat.
Eğitsel oyun geliştirmek; alan bilgisi, öğretim tasarımı, oyun tasarımı ve yazılım geliştirmenin kesiştiği bir alan. Bu yüzden mümkünse ekibinizde bu alanların her birinden birilerinin olmasına özen gösterin. Tek başınıza çalışıyorsanız da bu bakış açılarının her birini sırayla devreye sokmaya çalışın. Öğrenme hedefini netleştirin, öğrenmeyi oyunun içine yerleştirin, arayüzü sade tutun, iyi geri bildirim verin ve sınıfta test edin. Bu adımları takip ettiğinizde ortaya çıkan oyunun hem öğrencilerin hem de öğretmenlerin severek kullandığı bir araca dönüşme ihtimali çok daha yüksek olacaktır.
Görüşmek üzere.